Αθήνα, 09/02/2026
Στις αρχές Ιανουαρίου 2026 έφυγε από την ζωή ο Αθανάσιος Τζιαφάλιας, Επίτιμος Έφορος Αρχαιοτήτων Λάρισας και μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
Ο Αθανάσιος Τζιαφάλιας γεννήθηκε στον Πρόδρομο Καρδίτσας. Ήταν πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, και από το 1971 μέχρι το τέλος του 1973 εργάστηκε ως βοηθός στο Σπουδαστήριο Ιστορίας της Τέχνης της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Ως βοηθός στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης συμμετείχε στις σημαντικότατες ανασκαφές που διενεργούσαν οι καθηγητές αρχαιολογίας (Μινωικό Ανάκτορο Ζάκρου, Φίλιπποι, Δίον, Αιγές, Πανθεσσαλικό Αρχαίο Ιερό στη Φίλια Καρδίτσας κ.ά).
Το 1974 διορίστηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού ως Επιμελητής Αρχαιοτήτων και τοποθετήθηκε στην τότε ΙΣΤ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων της Θεσσαλονίκης, όπου διενήργησε ανασκαφές στην αρχαία Ποτίδαια και στην αρχαία Άκανθο στη Χαλκιδική.
Το 1975 μετατέθηκε στην ΙΕ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων της Λάρισας ως Επιμελητής Αρχαιοτήτων και από το 1995 μέχρι τις αρχές του 2007, που συνταξιοδοτήθηκε, ως Προϊστάμενος της ίδιας Εφορείας.
Στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας διενήργησε ανασκαφές επί 10 χρόνια στο Ασκληπιείο Τρίκκης, στην Πέλιννα Τρικάλων, στους Γόμφους, στον Άτραγα, στην επαρχία Αγιάς (Μελίβοια, Νερόμυλοι, Γυρτώνη, Γεντίκι), στην πόλη της Λάρισας, στην Κραννώνα και τον Άγιο Γεώργιο επί 15 χρόνια, στους Γόννους, τα Φάρσαλα, την Ελασσόνα και στην Περραιβική Τρίπολη (Πύθιο, Σαραντάπορο, Άζωρος).
Ως Έφορος Αρχαιοτήτων συνέβαλε αποφασιστικά στην κατασκευή του Διαχρονικού Μουσείου της Λάρισας, το οποίο θεμελιώθηκε τον Μάιο του 1996 και ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2006.
Εκτός των ανασκαφών, ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη δημοσίευση συνόλων αρχαίων θεσσαλικών επιγραφών και ειδικότερα της πόλεως Λάρισας, του corpus της αρχαίας Περραιβίας και του Αρχαίου Θεάτρου Λάρισας μαζί με τον επιγραφολόγο Bruno Helly και τους συνεργάτες του στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών της Γαλλίας (CΝRS). Μάλιστα το corpus των επιγραφών του αρχαίου Άτραγα, που δημοσιεύθηκε το 2017, βραβεύτηκε από τη Γαλλική Ακαδημία Επιστημών και Επιγραφικής στο Παρίσι.
Αφάνταστα δραστήριος επιστημονικά, συμμετείχε με ανακοινώσεις σε πολλά ελληνικά και διεθνή επιστημονικά συνέδρια και πραγματοποίησε πλήθος διαλέξεων στη Λάρισα, στα Τρίκαλα, στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα. Δημοσίευσε πάνω από 180 επιστημονικές πραγματείες σε ελληνικά και διεθνή αρχαιολογικά περιοδικά και συνέγραψε τέσσερα αυτοτελή βιβλία αρχαιολογικού περιεχομένου.
Το έργο της ζωής του ωστόσο υπήρξε η αποκάλυψη, η έρευνα και η ανάδειξη του Α΄ Αρχαίου Θεάτρου Λάρισας. Συνεχίζοντας το έργο του προκατόχου του Κωνσταντίνου Γαλλή, με αφάνταστη επιμονή, επιστημονική επάρκεια και βαθύ σεβασμό στη δημόσια μνήμη είχε αποφασιστικό ρόλο από το 1976 μέχρι το 1992, στην κατεδάφιση των 9 πολυώροφων πολυκατοικιών που είχαν κτισθεί επάνω στο μνημείο επί Χούντας. Έτσι αποκαλύφθηκε το μοναδικό αυτό αρχαίο θέατρο, που η ανάδειξή του, μέσα από σειρά συγχρηματοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση έργων, όλων των Προγραμματικών Περιόδων από το Β΄ ΚΠΣ και εξής, άλλαξε πλήρως το κέντρο βάρους της σύγχρονης πόλης της Λάρισας.
Ο Αθανάσιος Τζιαφάλιας διηύθυνε το έργο και μετά την συνταξιοδότησή του το 2007, μέχρι το 2015, τα τελευταία χρόνια ως Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής Αρχαίου Θεάτρου Λάρισας στο πλαίσιο του Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. Αλλά και μετά την κατάργηση του Ταμείου, από το 2016 μέχρι τον Μάρτιο του 2018 εργαζόταν ακούραστα, με ρυθμούς και ενθουσιασμό εφήβου, σχεδόν καθημερινά στο μνημείο, ως επιστημονικός σύμβουλος της ομάδας σύνταξης της μελέτης συνολικής αποκατάστασης του Θεάτρου.
Εξίσου σημαντικός καρπός αυτής του της αδιάκοπης ενασχόλησης με το μνημείο, υπήρξε, όπως προαναφέρθηκε, η συγγραφή, υπό την διεύθυνσή του, σε συνεργασία με τους Γάλλους επιγραφολόγους, τον Bruno Helly και τον αρχιτέκτονα και στενό του συνεργάτη για πάνω από τριάντα χρόνια Δημήτρη Καραγκούνη, του corpus των επιγραφών του Θεάτρου, το οποίο βρίσκεται υπό έκδοση.
Στο τέλος του 2023 εκδόθηκε το βιβλίο που έγραψε επίσης σε συνεργασία με τον Δημήτρη Καραγκούνη με τίτλο «Αρχαίο Θέατρο Λάρισας: Τα μάρμαρα μιλούν», ενώ τον Απρίλιο του 2024 εκδόθηκαν οι δύο πρώτοι τόμοι από το συνολικά τετράτομο έργο, με τίτλο «Η Αποκάλυψη – Ελληνιστικό Αρχαίο Θέατρο Λάρισας». Οι επόμενοι δύο τόμοι έχουν ολοκληρωθεί και πρόκειται να δημοσιευθούν εντός του 2026.
Ο Αθανάσιος Τζιαφάλιας υπήρξε πάντα συνεπής στις ιδέες του για την προστασία των μνημείων και την τήρηση του Συντάγματος και του Νόμου σχετικά με την διαχείριση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, στάση που αρκετές φορές του κόστισε από την συμπεριφορά εκείνων που βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας. Δεν καταδέχτηκε ποτέ, ωστόσο, να μετακινηθεί από τις αρχές και τον κώδικα τιμής που τον χαρακτήριζαν τόσο στον επιστημονικό όσο και στον καθημερινό του βίο.
Θα τον θυμόμαστε με σεβασμό και αγάπη γι’ αυτή του τη συνέπεια, την αντιστοιχία λόγων και έργων, την σταθερότητα των αντιλήψεων, το αστείρευτο χιούμορ του και τη συναδελφική του στάση προς όλους τους συνεργάτες του, ανεξαρτήτως ειδικότητας και σχέσης εργασίας.
Θα βρίσκεται πάντοτε μέσα στην καρδιά μας.
