Σήμερα Πέμπτη 26/2/2026 εισάγεται στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεοτέρων Μνημείων το θέμα “Έγκριση ή μη μελέτης αποκατάστασης και αλλαγής χρήσης σε παραδοσιακό ξενοδοχείο ΑΑ τάξης των τριών κτηρίων (των παλιών στρατώνων, των παλιών φυλάκων και του χαρακτηρισμένου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της V Μεραρχίας) που βρίσκονται στο λόφο Καστέλλι, στην εντός των τειχών πόλη των Χανίων, ιδιοκτησίας Πολυτεχνείου Κρήτης με μισθωτή την εταιρεία «Belvedere ΕΠΕ»”. Συζητείται δηλαδή η αλλαγή χρήσης, ώστε να μετατραπεί σε πανάκριβο ξενοδοχείο ένα δημόσιο ιστορικό κτίριο, στο κέντρο του αρχαιολογικού χώρου και της παραδοσιακής πόλης των Χανίων!
Όπως έχουμε επισημάνει ξανά, τα πολύ σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα καταδεικνύουν τον λόφο Καστέλι ως τον πρωιμότερο και σημαντικότερο πυρήνα ανθρώπινης παρουσίας στη Δυτική Κρήτη. Η ανασκαφική έρευνα τεκμηρίωσε ότι εδώ βρισκόταν μια εγκατάσταση ήδη από το τέλος της νεολιθικής εποχής και αργότερα η έδρα της μινωικής διοίκησης, φέρνοντας στο φως ένα ανάκτορο και εξαιρετικής σημασίας ευρήματα, ενώ η ανασκαφή συνεχίζεται και η θέση έχει ακόμα να δώσει πλούτο πληροφοριών για το παρελθόν.
Αλλά και κατά τους ιστορικούς χρόνους, στην πρώτη προχριστιανική χιλιετία, στην πρώτη και δεύτερη βυζαντινή περίοδο, την ενετοκρατία, την τουρκοκρατία και τα νεότερα χρόνια, στο λόφο Καστέλι βρισκόταν μια οχυρωμένη ακρόπολη (με οικοδομικό υλικό και από την αρχαία πόλη). Εδώ βρίσκονται η μεγάλη παλαιοχριστιανική βασιλική στη θέση του μεταγενέστερου ενετικού καθεδρικού ναού, το μέγαρο του Ρέκτορα, το οθωμανικό κονάκι του Πασά και το διοικητήριο από τον εξώστη του οποίου ο τότε πρίγκιπας Αρμοστής Γεώργιος κήρυξε το 1898 την ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας με πρωτεύουσα τα Χανιά. Αυτό το τελευταίο κτήριο αποτέλεσε την έδρα της διοίκησης του Ελληνικού Κράτους από το 1913, όταν η Κρήτη ενώθηκε με την Ελλάδα.
Η κήρυξη του ιστορικού κτηρίου της πρώην Μεραρχίας Κρητών από το Υπουργείο Πολιτισμού, με γνωμοδότηση του ΚΣΝΜ, το 2018 ως μνημείου «καθώς αποτελεί τοπόσημο της πόλης των Χανίων», που «η διατήρησή του συμβάλλει στην τεκμηρίωση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της πόλεως των Χανίων στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά συνέπεια εμπλουτίζει το πολιτιστικό απόθεμά της» ήταν η επικύρωση του μνημειακού χαρακτήρα αυτού του κτιρίου και είχε ως στόχο να ανοίξει τον δρόμο για την ουσιαστική αξιοποίησή του προς όφελος της τοπικής κοινωνίας, με διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα του. Είναι φανερό, πως αυτού του είδους την πολιτισμική, πνευματική και δημόσια αξιοποίηση του λόφου επιθυμεί η συντριπτική πλειονότητα των Χανιωτών.
Άλλωστε, για αυτήν ουσιαστικά παραχωρήθηκε ο χώρος το 1986 στο (νεοσύστατο τότε) Πολυτεχνείο Κρήτης (με μεταφορά χρηματικού ποσού στον προϋπολογισμό του Υπουργείου Άμυνας από το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας, χωρίς οικονομική επιβάρυνση του ιδρύματος), προκειμένου να αποτελέσει μοχλό πολύπλευρης ανάπτυξης.
Αντί για αυτή την χρήση, δυστυχώς, βλέπουμε ένα δημόσιο πανεπιστημιακό Ίδρυμα να πρωτοστατεί στην ιδιωτική εκμετάλλευση αυτού του ιστορικού χώρου για όφελος μιας εταιρείας και όχι για το κοινό καλό, για το οποίο του παραχωρήθηκε. Τη στιγμή που σε όλη την Ευρώπη γίνεται συζήτηση για το πώς θα μπει φραγμός στην άκρατη τουριστικοποίηση, το Πολυτεχνείο Χανίων επιθυμεί να μετατρέψει σε ακριβό ξενοδοχείο ένα ιστορικό κτίριο στο κέντρο της παλιάς πόλης. Απορεί κανείς πώς εξαφανίζεται ο εκπαιδευτικός, κοινωνικός και πολιτιστικός χαρακτήρας του δημόσιου πανεπιστημίου και γιατί μετατρέπεται σε μεταπράτη και μεσίτη!
Ως Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων εκφράζουμε την πλήρη αντίθεσή μας στο εγχείρημα της τουριστικής υπερεκμετάλλευσης των κηρυγμένων μνημείων στον λόφο Καστέλι Χανίων. Καλούμε τα μέλη του ΚΣΝΜ να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων και να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν, να βάλουν φραγμό στην ιδιωτική χρήση ενός δημόσιου μνημείου, να διαφυλάξουν τον δημόσιο χαρακτήρα του χώρου και να αρνηθούν την σκανδαλώδη αλλαγή χρήσης.
Ενημέρωση 3/3/2026: σας ενημερώνουμε ότι το θέμα “Έγκριση ή μη μελέτης αποκατάστασης και αλλαγής χρήσης σε παραδοσιακό ξενοδοχείο ΑΑ τάξης των τριών κτηρίων (των παλιών στρατώνων, των παλιών φυλάκων και του χαρακτηρισμένου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της V Μεραρχίας) που βρίσκονται στο λόφο Καστέλλι, στην εντός των τειχών πόλη των Χανίων, ιδιοκτησίας Πολυτεχνείου Κρήτης με μισθωτή την εταιρεία «Belvedere ΕΠΕ», για το οποίο ο Σύλλογος είχε εκδώσει την από 26/2/2026 ανακοίνωσή του (https://archaeol.gr/o-syllogos-ellinon-archaiologon-zita-apo-ta-meli-tou-ksnm-na-min-synainesoun-stin-allagi-chrisis-tou-istorikou-ktiriou-tis-proin-merarchias-sto-lofo-kasteli-chanion/), αποσύρθηκε από την Ημερήσια Διάταξη του ΚΣΝΜ.
Πρόκειται για ένα καλό νέο που δείχνει ότι η ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, στο πλευρό της επιστημονικής κοινότητας, αποτελεί όπλο στην προστασία των μνημείων.
Ελπίζουμε την καλύτερη έκβαση και για το μοναδικό μνημείο της Παπούρας.
