Η θεσμοθέτηση Ανώνυμης Εταιρείας μετατρέπει τον ΟΔΑΠ σε όχημα ιδιωτικοποίησης των μνημείων και κατασπατάλησης των εσόδων από τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία της χώρας σε αλλότριους σκοπούς. Η ανάθεση όλων σχεδόν των λειτουργιών του ΟΔΑΠ που αφορούν στη διαχείριση αρχαιολογικών χώρων και μουσείων, που δημιουργήθηκαν με χρήματα του ελληνικού λαού (εθνικούς ή κοινοτικούς πόρους) και τον κόπο των εργαζομένων στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, συνιστά την πλήρη ιδιωτικοποίησή τους, την υποταγή τους στο πρόσκαιρο κέρδος. Ο πολιτιστικός, κοινωνικός, εκπαιδευτικός, συμπεριληπτικός ρόλος της πολιτιστικής κληρονομιάς, που μάλιστα ορίζεται από το Σύνταγμα της χώρας και τον Αρχαιολογικό Νόμο, παραγκωνίζεται πλήρως και τη θέση τους παίρνουν τα γεύματα, οι δεξιώσεις, η ιδιωτική χρήση και το κέρδος των ολίγων. Η κατεύθυνση του σχεδίου νόμου είναι να γίνει στα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους ό,τι έχει συμβεί και με τα νησιά μας: να γίνουν απλησίαστα και αφιλόξενα για τους έλληνες πολίτες, παραδομένα στο κέρδος, κόντρα σε κάθε λογική αειφορίας.
Αρθρο 1
Οι σκοποί που περιγράφονται θεραπεύονται ήδη από τον ΟΔΑΠ, ως συνέχεια του ΤΑΠ που ιδρύθηκε και λειτουργεί από το 1961, και έχουν ήδη υλοποιηθεί από τον ΟΔΑΠ ως ΝΠΔΔ τα τελευταία χρόνια. Η διαχείριση μνημείων και αρχαιολογικών χώρων δεν έχει μόνον εμπορικό χαρακτήρα, αφού ακόμη και τα πωλητέα είδη αποτελούν την σύνδεση του επισκέπτη με τον αρχαιολογικό χώρο/μνημείο/μουσείο και τη χώρα που επισκέφθηκε, ανάμνηση, εμπειρία και σύνδεση με όλα τα παραπάνω, έχοντας ταυτόχρονα πολιτιστική διάσταση αλλά και διάσταση εξωτερικής πολιτικής. Ο ευτελισμός για την επίτευξη κέρδους το μόνο που θα καταφέρει θα είναι να δυσφημισθούν οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μνημεία και τα μουσεία, εν τέλει η ίδια η χώρα ως προορισμός.
Άρθρο 2
Στο υπόλοιπο σχέδιο νόμου δεν περιγράφεται η ΑΕ ως «εκτελεστικός βραχίονας», αλλά ως μια Εταιρεία που υποκαθιστά τον ΟΔΑΠ, την Αρχαιολογική Υπηρεσία, ακόμη και το ΥΠΠΟ. Για παράδειγμα, στο αμέσως επόμενο άρθρο 3, παρ. στ΄, η ΑΕ αποφασίζει και καταργεί ακόμη και τα λογότυπα των Υπηρεσιών της ΓΔΑΠΚ!
Άρθρο 3
Όλα όσα περιγράφονται εδώ, είτε υπάρχουν ήδη και έχουν δημιουργηθεί ήδη από τον ΟΔΑΠ (λ.χ. ενιαία οπτική ταυτότητα) είτε μπορούν να υλοποιηθούν από τον ΟΔΑΠ χωρίς να χρειάζεται καμία ΑΕ (όπως το ενιαίο εισιτήριο σε ομάδες αρχαιολογικών χώρων, που υπήρχε ήδη επί δεκαετίες και το χειριζόταν το ΤΑΠ και ο ΟΔΑΠ). Ως προς τα προϊόντα αγροτοδιατροφικής αλυσίδας, ορισμένα έχουν παραχθεί ήδη και δεν πωλήθηκαν λόγω αδιανόητα υψηλής τιμής. Πριν παραχθούν νέα, καλό θα ήταν να δημοσιοποιηθεί πόσο κόστισε, σε ποιες εταιρείες, και πόσα ήταν τα έσοδα από το «λάδι Ολυμπίας» που διαφήμισε το 2021 το Υπουργείο Πολιτισμού https://www.culture.gov.gr/el/Information/SitePages/view.aspx?nID=4019 και ο Πρωθυπουργός.
Είναι απαράδεκτη η φράση “η οποία αντικαθιστά υποχρεωτικά κάθε τυχόν υφιστάμενο στοιχείο σήμανσης ή λογότυπο των Περιφερειακών Υπηρεσιών της ΓΔΑΠΚ”. Μια Ανώνυμη Εταιρεία με εμπορικό σκοπό δεν θα υποκαταστήσει την αρχαιότερη Υπηρεσία του ελληνικού κράτους, την Αρχαιολογική Υπηρεσία, που προστατεύει και διαχειρίζεται με επιστημονικό τρόπο τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Αρχαιολογικό Νόμο.
‘Αρθρο 4
Ο προηγούμενος νόμος που όριζε το ίδιο, σύσταση ΝΠΙΔ με την μορφή της ΑΕ, ήταν ο Ν. 2557/1997, που ίδρυσε τον ΟΠΕΠ ΑΕ. Από το 2004 και εξής, ο ΟΠΕΠ ανέλαβε επίσης να «φέρει έσοδα» στο τότε ΤΑΠ (νυν ΟΔΑΠ). Τελικά, το 2010 ο ΟΠΕΠ τέθηκε σε εκκαθάριση, με έλλειμμα 14 εκ. ευρώ, ενώ τα προηγούμενα χρόνια έπαιρνε επιχορήγηση από το ΝΠΔΔ ΤΑΠ, στερώντας ζωτικής σημασίας πόρους τόσο για τις ανάγκες των μνημείων και την λειτουργία της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας όσο και για τον κρατικό προϋπολογισμό. Το όνειδος αυτό επιχειρείται να επαναληφθεί με αυτό το σχέδιο νόμου.
Το άρθρο 4 του σχεδίου νόμου υπάγει τη νέα εταιρεία στον ν. 4972/2022 περί εταιρικής διακυβέρνησης. Η προστασία της δημόσιας περιουσίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς, που αποτελεί δημόσιο αγαθό το οποίο ανήκει σε όλους τους πολίτες, από την κακοδιαχείριση είναι κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα, επομένως κάθε νόμος οφείλει να μην την θέτει σε επισφάλεια με πράξεις ή παραλείψεις.
Η επιλογή της σύστασης μιας τέτοιας ανώνυμης εταιρείας αντικαθιστά σταδιακά το σύστημα δημοσίου θεσμικού ελέγχου με μηχανισμούς εταιρικής διακυβέρνησης, που λειτουργούν με εμπορικούς όρους και νομοτελειακά, όταν αυτοί θα ανταγωνίζονται το Δημόσιο Συμφέρον, δεν θα υπάρχει ανάχωμα προς υπεράσπισή του. Η λογοδοσία παύει να ασκείται πρωτίστως μέσω των θεσμών της Δημόσιας Διοίκησης και μεταφέρεται σε εταιρικά όργανα, όπως το Διοικητικό Συμβούλιο και ο Διευθύνων Σύμβουλος που διορίζονται απευθείας από τον Υπουργό, και σε εξωτερικούς συνεργάτες που θα τους ανατίθεται ο «εσωτερικός έλεγχος» με απευθείας αναθέσεις.
Πρόκειται για θεμελιώδη μεταβολή του τρόπου άσκησης δημόσιας εξουσίας και της διαχείρισης της δημόσιας περιουσίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όταν ο θεσμικός έλεγχος μιας εταιρείας που θα διαχειρίζεται εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και μαζί το συμβολικό κεφάλαιο της δημόσιας πολιτιστικής περιουσίας, αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία, ιστορικούς τόπους, δεν ασκείται από τα θεσμικά όργανα και το ΥΠΠΟ, αλλά εντάσσεται στη λογική της εταιρικής διακυβέρνησης, δημιουργείται σοβαρό θεσμικό έλλειμμα και ανοίγει ο δρόμος για την κακοδιαχείριση.
Άρθρο 5
Ο αμαρτωλός ΟΠΕΠ ΑΕ, που έκλεισε το 2010 με έλλειμμα 14 εκ.ευρώ, ισχυριζόταν ότι θα βοηθήσει την προβολή των μνημείων χρησιμοποιώντας νέες τεχνολογίες. Σύναψε συμφωνία με τη Siemens για 4.500 ηλεκτρονικούς ξεναγούς σε μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους. Οι ηλεκτρονικοί ξεναγοί δεν παραδόθηκαν ποτέ, αν και η προκαταβολή των περίπου 4 εκατ. ευρώ δόθηκε κανονικότατα. Η ιστορία επαναλαμβάνεται ως φάρσα, στις παρ. α, β.
Το ηλεκτρονικό εισιτήριο εγκαταστάθηκε από το ΝΠΔΔ ΤΑΠ/νυν ΟΔΑΠ και δεν χρειάζεται καμία ΑΕ για να λειτουργεί.
Πωλητήρια υπάρχουν σε πάρα πολλούς αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία. Κατασκευάστηκαν με πόρους του κρατικού προϋπολογισμού, κοινοτικούς πόρους ( κυρίως ΕΣΠΑ) και, τα τελευταία χρόνια, με πόρους του ΤΑΑ γι’ αυτό και αποτελούν περιουσία του ελληνικού λαού. Αντί να αξιοποιηθεί η κρατική αυτή περιουσία για να προωθηθούν οι μοναδικές δράσεις του ΤΑΠ (εκμαγεία, πωλητέα, εκδόσεις) που αποτελούν από μόνες τους πολιτιστικό είδος με μεγάλη διάδοση και κύρος, το ΔΣ του ΟΔΑΠ παραχωρεί όλην την σχετική υποδομή σε ιδιώτες έναντι χαμηλού ενοικίου, και τους επιτρέπει να διαθέτουν μέσα από τα ίδια πωλητήρια και άλλα προϊόντα, που δεν είναι παραγωγής ΟΔΑΠ. Παραδίδουν, δηλαδή, σε ιδιώτες πωλητήρια και αναψυκτήρια που δεν θα επιτρεπόταν καν να χτιστούν εντός αρχαιολογικού χώρου εάν αυτός δεν ανήκε στη δικαιοδοσία του ΥΠΠΟ και τα κτήρια αυτά δεν λειτουργούσαν ως βοηθητικές εγκαταστάσεις του αρχαιολογικού χώρου. Επιπλέον, ως κτήρια ανήκοντα στο ΥΠΠΟ, και ευρισκόμενα εντός αρχαιολογικών χώρων, για οποιαδήποτε αντικατάσταση, φθορά κ.λπ. εργασίες, υπεύθυνο είναι το ίδιο το ΥΠΠΟ. Ήδη στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ φαίνονται τα κονδύλια που διαθέτει το ΥΠΠΟ για πωλητήριο που έχει παραχωρηθεί σε ιδιώτη.
Τα ζ,η,θ είναι έργο σε εξέλιξη, με χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης: https://www.odap.gr/piraeus-260/ Το ότι το έργο δεν έχει τελειώσει, ενώ το ΤΑΑ ολοκληρώθηκε στις 30/6/2026 είναι ένα μείζον ζήτημα. Το ότι η πολιτική ηγεσία προσπαθεί να αποκρύψει ότι το έργο δεν ολοκληρώθηκε με χρηματοδότηση του ΤΑΑ, δημιουργώντας μια ακόμη “τρύπα”, και το περνά στην ΑΕ για να ολοκληρωθεί με τα χρήματα του ΟΔΑΠ και του κρατικού προϋπολογισμού, είναι μια ακόμη σκανδαλώδης προσπάθεια συγκάλυψης της πραγματικής κατάστασης των έργων στο ΤΑΑ που επέβαλε η πολιτική ηγεσία, με ανέφικτα χρονοδιαγράμματα και υπέρογκους προϋπολογισμούς.
Ως προς το ιβ παραπέμπουμε σε πρόσφατη ανακοίνωσή μας https://archaeol.gr/ta-mnimeia-kai-ta-mouseia-den-einai-fonto-gia-gamilies-dexioseis/
Ως προς το ιγ εδώ και δεκαετίες ιδιώτες έμποροι προσπαθούν να έχουν πρόσβαση στην μοντελοθήκη του ΤΑΠ/νυν ΟΔΑΠ, για να μπορούν να παράγουν ακριβή αντίγραφα, τα οποία αποτελούν κρατική περιουσία του ΥΠΠΟ και του ελληνικού λαού. Στο σημείο αυτό φαίνεται ότι η ΑΕ θα τα παραδώσει μόνη της σε ιδιώτες και θα τους δώσει και άδεια να παράγουν “ακριβή αντίγραφα υπό κλίμακα” (δεν υπάρχει ακριβές αντίγραφο αρχαίου αγάλματος υπό κλίμακα, το υπό κλίμακα αναιρεί το ακριβές αντίγραφο). Όλα στο βωμό του ιδιωτικού κέρδους και εις βάρος των εσόδων του δημοσίου και του ΥΠΠΟ.
Μεγάλη απορία προκαλεί και το σημείο ιε: έχει πράγματι ανάγκη το Υπουργείο Πολιτισμού τις συμβουλές μιας ΑΕ για τον “σχεδιασμό της πολιτικής για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς”; Οι Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ έχουν εμπειρία δύο αιώνων στην προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, με επιστημονική δεοντολογία και με καινοτόμες δράσεις, οι οποίες έχουν βραβευθεί πολλάκις και στο εξωτερικό. Η Αρχαιολογική Υπηρεσία δεν χρειάζεται κανέναν Διευθύνοντα Σύμβουλο μιας ΑΕ, που δεν ενασχολείται με μνημεία, και δεν διαθέτει το παραμικρό επιστημονικό υπόβαθρο, για “συμβουλές”. Το σημείο αυτό είναι ενδεικτικό ότι αυτή η ΑΕ δημιουργείται με σκοπό να παρακάμψει την αρμόδια Αρχαιολογική Υπηρεσία στην προστασία και διαχείριση των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων.
Άρθρο 6
Χαρακτηριστικό στο πώς η ΑΕ συστήνεται για να αποσπάσει αρμοδιότητες από την Αρχαιολογική Υπηρεσία του ΥΠΠΟ είναι και το σημείο “έχει την ευθύνη για τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παροχή κάθε είδους υπηρεσίας που αφορά στην πρόσβαση και στην επίσκεψη σε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους, μνημεία και μουσεία”. Εδώ, όπως και σε άλλα σημεία, η ΑΕ συστήνεται για να υποκαταστήσει και να υφαρπάξει το έργο του ΥΠΠΟ, κάτι που απαγορεύεται από το Σύνταγμα και τον Αρχαιολογικό Νόμο. Χαρακτηριστικά ως προς αυτό είναι και τα σημεία που αναφέρονται στην ΑΕ ως τελικό δικαιούχο έργων ΕΣΠΑ, και ως ισότιμο εταίρο σε Συμβάσεις Πολιτιστικής Ανάπτυξης με δήμους (αρμοδιότητα του ΥΠΠΟ).
Αντίστοιχα και αυτά που αναφέρονται στην παράγραφο ζ: η ΑΕ “μισθώνει ακίνητα, εκμισθώνει και παραχωρεί με κάθε συμβατική μορφή τη χρήση της ακίνητης περιουσίας, ενεργώντας στο όνομα και για λογαριασμό του ΟΔΑΠ ή του Υπουργείου Πολιτισμού”.
Στο σημειο 4α διευκρινίζεται ότι και το προσωπικό του ΟΔΑΠ (υπαλληλοι του ΝΠΔΔ) θα εργάζονται για την ΑΕ!
Ενδεικτικό για το πώς βλέπει η ηγεσία του ΥΠΠΟ την πολιτιστική κληρονομιά σήμερα είναι και το 4δ “σχεδιάζει και υλοποιεί ολοκληρωμένη εμπορική πολιτική για την αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος”. Στην ίδια παράγραφο αναφέρονται “συνεργάτες ή φορείς της Εταιρείας”. Άρα η Εταιρεία θα μπορεί να έχει συνεργάτες ή να συστήνει άλλους φορείς στους οποίους θα αναθέτει τα μνημεία και τα μουσεία!
Αναλαμβάνοντας την αρμοδιότητα των “ψηφιακών ξεναγών”, η ΑΕ ουσιαστικά αναλαμβάνει ρόλο στον αρχαιολογικό λόγο και την διαχείριση της αφήγησης για τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους. Ο ερμηνευτικός λόγος περί των μνημείων είναι μια επιστημονική εργασία, πρωτίστως αρχαιολογική, και αποτελεί αρμοδιότητα και υποχρέωση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και των ανασκαφέων των μνημείων. Το προηγούμενο διάστημα, άλλωστε, είδαμε το σκάνδαλο ο ΟΔΑΠ να αναθέτει κείμενα για αρχαιολογικούς χώρους (για το site hh.gr) σε “εξωτερικούς συνεργάτες”, οι οποίοι τελικά πληρώθηκαν αφειδώς ενώ απλώς αντέγραψαν κείμενα που είχαν ήδη γραφτεί (χωρίς καμία έξτρα πληρωμή), από τους αρχαιολόγους των Εφορειών Αρχαιοτήτων! Η ΑΕ θα προχωρήσει σε απευθείας αναθέσεις σε “αρεστούς” για να παραχθεί ένας εμπορικός λόγος για τα μνημεία. Θα ξοδευτούν χρήματα των μνημείων για να ξαναγραφτεί η ιστορία τους με μη επιστημονικά κριτήρια.
Τέλος, οι παράγραφοι 6 και 7 περιγράφουν την λεηλασία των πόρων των μνημείων. Η Εταιρεία αυτή τύποις θα εισπράττει έσοδα για λογαριασμό του ΟΔΑΠ (δηλαδή του Δημοσίου). Στην πραγματικότητα, αυτό είναι απολύτως ψευδεπίγραφο, με σκοπό να μην γίνει φανερό ότι εκατομμύρια ευρώ θα εισπράττονται από την ΑΕ και θα σπαταλώνται από την ΑΕ σε απευθείας αναθέσεις, σε άχρηστα, αμφιλεγόμενα έργα, σε διαφημίσεις, σε συμβουλευτικές υπηρεσίες, με εντολές της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας, χωρίς κανέναν έλεγχο και υπαγωγή στο δημόσιο λογιστικό. Αυτό γίνεται σαφές από το ίδιο το σχέδιο νόμου που δίνει υπερεξουσίες στο ΔΣ της ΑΕ και στον Διευθύνοντα Σύμβουλο, ενώ αναγκάζει τον ΟΔΑΠ να καταβάλει ετησίως από τα έσοδα των μνημείων στην Εταιρεία τα λειτουργικά της έξοδα (προκαταβάλλοντας το 80% αυτών εντός του πρώτου διμήνου κάθε έτους, άρθρο 17, παρ. 2), προκαταβάλλοντας στην Εταιρεία κάθε χρόνο «διαχειριστικό κόστος» το ύψος του οποίου το καθορίζει ουσιαστικά το ΔΣ της Εταιρείας (άρθρο 6 παρ. 8), ενώ προβλέπεται η Εταιρεία να παίρνει και έκτακτες επιχορηγήσεις από τον ΟΔΑΠ (άρθρο 17, παρ. 1), καθώς και τακτική και έκτακτη επιχορήγηση από τον κρατικό προϋπολογισμό και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (άρθρο 17, παρ 1).
Άρθρο 9
Στο σημείο αυτό αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι τα Μουσεία ΝΠΔΔ του Ν. 5021/2023, συνεχίζουν 3 χρόνια μετά να διοικούνται από ΔΣ που έχουν τοποθετηθεί με μόνη απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και κανένα άλλο κριτήριο. Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι θα γίνουν διαγωνισμοί για τους Προέδρους και τους Αντιπροέδρους, μέσω ΑΣΕΠ, κι ενώ ο διαγωνισμός είχε ολοκληρωθεί, το Υπουργείο Πολιτισμού αντί να τοποθετήσει τους επιλεγέντες, φρόντισε να αλλάξει το νόμο, καταργώντας τον διαγωνισμό! Με βάση το άρθρο 16 του Ν. 5271/2026, οι εποπτευόμενοι φορείς του ΥΠΠΟ εξαιρούνται από τον τρόπο επιλογής μέσω ΑΣΕΠ και επιλέγονται από μια επιτροπή την οποία επιλέγει με δικά του κριτήρια ο Υπουργός Πολιτισμού. Τα φωτογραφικά και κομματικά κριτήρια των εν λόγω επιλογών είναι προφανή. Το ΥΠΠΟ με αυτό το σχέδιο νόμου υποθηκεύει την κρατική περιουσία του ελληνικού λαού, τα μνημεία και την πολιτιστική κληρονομιά, για 50 χρόνια, δίνοντάς την σε μια Εταιρεία η Διοίκηση της οποίας τοποθετείται με κομματικά κριτήρια.
Όταν το Υπουργείο Πολιτισμού αναγνώριζε την σημασία του Ταμείου και της ανακατανομής των αρχαιολογικών πόρων για τις ανάγκες των μνημείων και ήθελε να εξασφαλίσει ότι δεν θα υπάρχει καμία κακοδιαχείριση στα εκατομμύρια που αποτελούν δημόσια περιουσία, το ΔΣ του ΤΑΠ είχε την εξής σύνθεση: Ως πρόεδρο έναν Αρεοπαγίτη. Ως μέλος και εισηγητή τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων. Ως μέλη έναν καθηγητή αρχαιολογίας, έναν ανώτερο υπάλληλο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους (Γενική Διεύθυνση Δημοσίου Λογιστικού), τον Διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, τον Έφορο Ακροπόλεως και έναν καθηγητή της Αρχιτεκτονικής. Οποιαδήποτε σύγκριση με αυτό το σχέδιο νόμου απλώς αναδεικνύει τους πραγματικούς στόχους της νυν πολιτικής ηγεσίας.
Άρθρο 10
Εντύπωση προκαλεί στο άρθρο αυτό ότι δεν ακολουθείται η διατύπωση του άρθρου 59 του ίδιου σχεδίου νόμου, για την εξαίρεση των συζύγων, συμβιούντων και συγγενών των μελών ΔΣ από συμβάσεις με την εταιρεία και η παντελής απουσία αναφοράς στον Ν. 4356/2015
Για τις συνεχείς φωτογραφικές ρυθμίσεις του ΥΠΠΟ βλ και εδώ https://archaeol.gr/schetika-me-to-arthro-111-mia-akomi-tropopoiisi-tou-nomou-5021/
Άρθρο 11
Οι υπερεξουσίες της ΑΕ είναι σαφείς και σε μια άλλη ρύθμιση: τα άρθρα 4 έως 24 του σχεδίου νόμου, όπως εισάγονται στην Βουλή για ψήφιση, ισχύουν μέχρι να αποφασιστεί από την ίδια την Εταιρεία το Καταστατικό της (άρθρο 4 παρ. 6). Βασικές διατάξεις όπως οι αρμοδιότητες της εταιρείας, ο τρόπος διαχείρισης των εσόδων, οι θέσεις εργασίας, οι αποδοχές των στελεχών, μπορούν να αλλάξουν από το ίδιο του ΔΣ της εταιρείας. Απορεί κανείς ποιος ο λόγος να σέρνεται η Βουλή σε ψήφιση ενός νόμου μέσα στο καλοκαίρι, όταν τα αναφερόμενα στο νόμο αυτό μπορούν να αλλάξουν ή να καταργηθούν με μόνη απόφαση ενός ΔΣ διορισμένου από την Υπουργό Πολιτισμού.
Πρόκειται για μια προκλητική ενέργεια, τόσο από άποψη συνταγματική, όσο και από άποψη δημοσίων εσόδων, μακριά από κάθε έννοια δημοσίου συμφέροντος. Τα σκάνδαλα του ΟΠΕΠ ΑΕ που έκλεισε μετά τη διασπάθιση εκατομμυρίων ευρώ του ελληνικού λαού, αλλά και του Οργανισμού Πολιτιστικής Πρωτεύουσας Θεσσαλονίκης 1997, αποτελούν εύγλωττα παραδείγματα! Ακόμη και τότε όμως ουδείς σκέφτηκε να παραδώσει στον αμαρτωλό ΟΠΕΠ και τα έσοδα από τα εισιτήρια των αρχαιολογικών χώρων και μουσείων.
Άρθρο 17
Θα φέρει η ΑΕ έσοδα στο Δημόσιο; Η Εταιρεία αυτή τύποις θα εισπράττει έσοδα για λογαριασμό του ΟΔΑΠ (δηλαδή του Δημοσίου). Στην πραγματικότητα, αυτό είναι απολύτως ψευδεπίγραφο, με σκοπό να μην γίνει φανερό ότι εκατομμύρια ευρώ θα εισπράττονται από την ΑΕ και θα σπαταλώνται από την ΑΕ σε απευθείας αναθέσεις, σε άχρηστα ή αμφιλεγόμενα έργα, σε διαφημίσεις, σε συμβουλευτικές υπηρεσίες, με εντολές της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας, χωρίς κανέναν έλεγχο και χωρίς να υπάγονται στο δημόσιο λογιστικό. Αυτό γίνεται σαφές από το ίδιο το σχέδιο νόμου που δίνει υπερεξουσίες στο ΔΣ της ΑΕ και στον Διευθύνοντα Σύμβουλο, ενώ αναγκάζει τον ΟΔΑΠ να καταβάλει ετησίως από τα έσοδα των μνημείων στην Εταιρεία τα λειτουργικά της έξοδα (προκαταβάλλοντας το 80% αυτών εντός του πρώτου διμήνου κάθε έτους, άρθρο 17 παρ. 2), προκαταβάλλοντας στην Εταιρεία κάθε χρόνο «διαχειριστικό κόστος» το ύψος του οποίου το καθορίζει ουσιαστικά το ΔΣ της Εταιρείας (άρθρο 6 παρ. 8), ενώ προβλέπεται η Εταιρεία να παίρνει και έκτακτες επιχορηγήσεις από τον ΟΔΑΠ (άρθρο 17, παρ. 1), καθώς και τακτική και έκτακτη επιχορήγηση από τον κρατικό προϋπολογισμό και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (άρθρο 17, παρ 1). Τα έσοδα των μνημείων και των μουσείων, δηλαδή η περιουσία του ελληνικού λαού λεηλατούνται και υποθηκεύονται για 50 χρονια μέσω αυτής της ΑΕ.
Άρθρο 18
Ο θεσμικός έλεγχος δεν είναι “παροχή υπηρεσιών με απευθείας αναθέσεις”, δεν μπορεί να υποβιβάζεται σε τεχνικούς ελέγχους εξωτερικών συνεργατών με κάθε επισφάλεια για το Δημόσιο Συμφέρον, ούτε να αποδυναμώνεται μετακυλίοντας τα καθήκοντα και την θεσμική ευθύνη δημοσίων υπαλλήλων που έχουν ορκιστεί στο Σύνταγμα, σε ανεξάρτητους νομικούς Συμβούλους Ανωνύμων εταιρειών ή Ορκωτούς Λογιστές. Ορκωτούς λογιστές είχε και ο ΟΠΕΠ ΑΕ, που έκλεισε για να εκκαθαριστεί με 14 εκ. ευρώ ζημία, όπως και το Ταμείο Αλληλοβοήθειας Υπαλλήλων ΥΠΠΟ που κατέληξε σε σκάνδαλο διασπάθισης χρήματος του πρώην ΤΑΠ, και επίσης βρίσκεται σε (αενάως παρατεινόμενη) εκκαθάριση.
Άρθρο 19
Είναι χαρακτηριστικό το σημείο 3γ, με το οποίο γίνεται γνωστό ότι η ΑΕ θα συντάσσει σχέδια νομοθετικών ρυθμίσεων και κανονιστικών πράξεων για την υποβολή τους στο Υπουργείο Πολιτισμού, υποκαθιστώντας τις αρμόδιες Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ, που είναι επιφορτισμένες με αυτές τις αρμοδιότητες.
Άρθρο 20
Παρότι το Οργανόγραμμα που η ίδια κυβέρνηση ψήφισε προέβλεπε 300 οργανικές θέσεις στον ΟΔΑΠ, ουδέποτε αυτές καλύφθηκαν. Προτιμήθηκαν οι απευθείας αναθέσεις σε ιδιωτικές εταιρείες (ακόμη και για τη μισθοδοσία), η πρόσληψη συμβασιούχων σε έργα, η ανάθεση σε ιδιώτες των εισιτηρίων και των πωλητηρίων, ώστε τον τελευταίο χρόνο ακόμη και το έκτακτο προσωπικό να μην προσλαμβάνεται πια από το Δημόσιο, με κριτήρια ΑΣΕΠ και δικαιώματα, αλλά από τους ιδιώτες αναδόχους. Τις περισσότερες μάλιστα φορές οι ιδιώτες ανάδοχοι δρουν ανεξέλεγκτα, όπως έχει συμβεί με τα αναψυκτήρια που παρότι ο ανάδοχος ήταν υποχρεωμένος να τα έχει ανοιχτά όλο το χρόνο, τελικά τα «μη κερδοφόρα» από αυτά, τα κρατά κλειστά, χωρίς να έχει καταγγελθεί η σύμβασή του. Φαίνεται ότι ούτε αυτά, ούτε οι μεγάλοι διαγωνισμοί με έναν υποψήφιο, ούτε τα υπερκοστολογημένα έργα του ΤΑΑ που έφερε σε πέρας ο ΟΔΑΠ με υπερπροσπάθεια του προσωπικού του, δεν αρκούσαν στην κυβέρνηση. Ένα διορισμένο ΔΣ, χωρίς κανέναν δημόσιο έλεγχο υποκαθιστά το έργο του ΝΠΔΔ ΟΔΑΠ (τον οποίο συρρικνώνει μέχρις εξαφανίσεως), αλλά και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και του ίδιου του Υπουργείου Πολιτισμού, με αναθέσεις σε ιδιώτες ή σε συμβουλευτικές εταιρείες, με εναλλασσόμενο προσωπικό χωρίς εργασιακά δικαιώματα, με συμβάσεις έργου. Τα άρθρα 20 και 21 περιγράφουν πελατειακές/φωτογραφικές αναθέσεις και προσλήψεις.
Άρθρο 23
Διαχειριστές εσόδων και ταμίες στην πλειονότητα των αρχαιολογικών χώρων και μουσείων σε όλη τη χώρα είναι υπάλληλοι του ΥΠΠΟ και του ΟΔΑΠ. Στο σημείο αυτό μαθαίνουμε ότι το έργο αυτό θα ανατεθεί σε υπαλλήλους της ΑΕ.
Άρθρο 24
Τα άρθρα 4 έως 24 του σχεδίου νόμου, όπως εισάγονται στην Βουλή για ψήφιση, ισχύουν μέχρι να αποφασισθεί από την ίδια την Εταιρεία το Καταστατικό της (άρθρο 4 παρ. 6). Βασικές διατάξεις όπως οι αρμοδιότητες της εταιρείας, ο τρόπος διαχείρισης των εσόδων, οι θέσεις εργασίας, οι αποδοχές των στελεχών, μπορούν να αλλάξουν από το ίδιο του ΔΣ της εταιρείας. Απορεί κανείς ποιος ο λόγος να σέρνεται η Βουλή σε ψήφιση ενός νόμου μέσα στο καλοκαίρι, όταν τα αναφερόμενα στο νόμο αυτό μπορούν να αλλάξουν ή να καταργηθούν με την απόφαση ενός ΔΣ διορισμένου από την Υπουργό Πολιτισμού.
Άρθρο 25
Οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μουσεία, τα μνημεία, τα πωλητήρια, τα αναψυκτήρια, η μοντελοθήκη, η περιουσία του ΟΔΑΠ και του ΥΠΠΟ, αποτελούν δημόσια περιουσία, περιουσία του ελληνικού λαού. Με το παρόν σχέδιο νόμου υποθηκεύονται για 50+50 χρόνια σε μια ΑΕ στα πρότυπα του Υπερταμείου.
Αρθρο 26
Είναι χαρακτηριστικό ότι η “απογραφή” ισχύει μόνο με την υπογραφή του ΑΤΠΑΠ του ΟΔΑΠ. Πρόκειται για το Τμήμα που έχει πρωτοστατήσει στην ιδιωτικοποίηση, την εμπορευματοιποίηση και τις απευθείας αναθέσεις και πρόκειται να στελεχώσει και την ΑΕ.
Άρθρο 27
Με την παράγραφο 3 πληροφορούμαστε ότι, μέχρι να στελεχωθεί η ΑΕ, την διοικητική και οικονομική υποστήριξή της θα αναλάβουν οι Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ! Θα επιβαρυνθούν Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ με ένα επιπλέον καθήκον. Στην παράγραφο 7 επίσης, το ΥΠΠΟ θα έρθει να καλύψει και τα κενά προσωπικού της ΑΕ. Ταυτόχρονα, ο ΟΔΑΠ είναι υποχρεωμένος (παρ. 8) να προκαταβάλει 3 εκατομμύρια ευρώ ως “εφάπαξ επιχορήγηση”, εκτός από τα 3 εκατομμύρια ευρώ που προβλέπονται στο άρθρο 16 να καταβληθούν από το Δημόσιο ως μετοχικό κεφάλαιο, και χωριστά από την τακτική επιχορήγηση και τα λειτουργικά έξοδα που είναι υποχρεωμένος, επίσης, να καταβάλλει ο ΟΔΑΠ, από τα έσοδα των μνημείων και των μουσείων.
Την ίδια στιγμή ο ΟΔΑΠ δεν έχει καταβάλει τις αποζημιώσεις σε χιλιάδες πολίτες που η περιουσία τους έχει απαλλοτριωθεί για αρχαιολογικούς σκοπούς. Με αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να εξοφληθούν όλες οι υποχρεώσεις του ΟΔΑΠ προς τους πολίτες.
Άρθρα 28-51
Περιγράφεται αναλυτικά η συρρίκνωση του ΝΠΔΔ ΟΔΑΠ από αρμοδιότητες και προσωπικό, προς όφελος της ΑΕ. Οι λειτουργίες που αφορούν τους πολίτες (όπως οι απαλλοτριώσεις), την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την δημόσια περιουσία του ελληνικού λαού, τις εκδόσεις και την έρευνα συρρικώνονται και δεν θα χρηματοδοτούνται πλέον, καθώς τα κονδύλια θα κατευθύνονται στην ΑΕ. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων θεωρεί μείζον ζήτημα την πρόθεση αυτή, όπως και συνολικά την μετατροπή του ΟΔΑΠ σε όχημα ιδιωτικοποίησης των μνημείων και κατασπατάλησης των εσόδων από τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία της χώρας σε αλλότριους σκοπούς. Η ανάθεση όλων σχεδόν των λειτουργιών του ΟΔΑΠ που αφορούν στην διαχείριση αρχαιολογικών χώρων και μουσείων, που δημιουργήθηκαν με χρήματα του ελληνικού λαού (εθνικούς ή κοινοτικούς πόρους) και τον κόπο των εργαζομένων στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, συνιστά πλήρη ιδιωτικοποίησή τους, την υποταγή τους στο πρόσκαιρο κέρδος. Ο πολιτιστικός, κοινωνικός, εκπαιδευτικός, συμπεριληπτικός ρόλος της πολιτιστικής κληρονομιάς, που μάλιστα ορίζεται από τον Αρχαιολογικό Νόμο, παραγκωνίζεται πλήρως και τη θέση τους παίρνουν τα γεύματα, οι δεξιώσεις, η ιδιωτική χρήση και το κέρδος των ολίγων. Η κατεύθυνση του σχεδίου νόμου είναι να γίνει στα μνημεία, τα δημόσια μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους ό,τι έχει συμβεί και με τα νησιά μας: να γίνουν απλησίαστα και αφιλόξενα για τους έλληνες πολίτες, παραδομένα στο κέρδος, κόντρα σε κάθε λογική αειφορίας.
Μέρος Γ άρθρα 52-73
Το Μέρος Γ του νόμου ιδρύει ένα ΝΠΔΔ που υποκαθιστά τις αρμοδιότητες, τον διοικητικό και τον επιστημονικό ρόλο της καθ’ ύλην αρμόδιας Ειδικής Περιφερειακής Υπηρεσίας της ΓΔΑΠΚ του ΥΠΠΟ, της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων (ΕΕΑ). Για την ρύθμιση αυτή δεν παρουσιάζεται καμία αιτιολογία, καθώς το άνοιγμα των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων στο καταδυτικό κοινό, η ίδρυση εκθέσεων (σε Πύλο και Ρόδο), καθώς και η προετοιμαζόμενη έκθεση στο Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά, αποτελούν το μακροχρόνιο έργο του επιστημονικού, διοικητικού και τεχνικού προσωπικού της ΕΕΑ, το οποίο με αυτή τη ρύθμιση αποσιωπάται και παραγκωνίζεται. Η ανάγκη για την ίδρυση ΝΠΔΔ που αναλαμβάνει έργο μιας δημόσιας υπηρεσίας, που μάλιστα εκτελείται εδώ και χρόνια, δεν τεκμαίρεται.
Το ΝΠΔΔ παίρνει αρμοδιότητες από την ΕΕΑ και κοστίζει πολύ περισσότερο.
Αντί να ενισχυθεί η ΕΕΑ με προσωπικό και πόρους, ιδρύεται ένα ΝΠΔΔ που θα κοστίζει πολύ περισσότερο. Η σύγκριση των δύο οργανογραμμάτων είναι αποκαλυπτική.
Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων είναι Ειδική Περιφερειακή Υπηρεσία της ΓΔΑΠΚ του ΥΠ.ΠΟ. με αρμοδιότητα σε όλη την Ελληνική Επικράτεια, με αποστολή την προστασία και ανάδειξη των ενάλιων αρχαιοτήτων, που συνίστανται σε ναυάγια αρχαίων πλοίων, οικισμών ή αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων, που βρίσκονται εντός των θαλασσών, των λιμνών και των ποταμών, καθώς και τα ναυάγια πλοίων και αεροσκαφών άνω των 50 ετών από την ημερομηνία ναυαγήσεώς τους. Το προσωπικό της σήμερα είναι μόλις 63 εργαζόμενοι όλων των ειδικοτήτων, πολλοί από αυτούς καταδυόμενοι, με 22 κενές θέσεις. Η διάρθρωσή της είναι:
-Διευθυντής
-4 Τμηματάρχες (Τμήμα Διοικητικής Οικονομικής και Τεχνικής Υποστήριξης, Τμήμα Εναλίων Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων και Ερευνών, Τμήμα Ερευνών Αρχαιολογικών Έργων και Τεκμηρίωσης, Δημοσίευσης και Αρχείου, Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης)
-3 γραφεία που λειτουργούν σε επίπεδο Τμήματος (Γραφείο Κρήτης, Βορείου Ελλάδος, Πελοποννήσου)
Ο φορέας που περιγράφεται στο σχέδιο νόμου διαθέτει 35 οργανικές θέσεις, και διοικείται:
-ΔΣ με 7 αμειβόμενα μέλη (είτε με μισθό, είτε αμοιβή για τις συνεδριάσεις)
-Γενικό Διευθυντή
-4 Διευθυντές (Διεύθυνση Εναλίων Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων, Διεύθυνση Έρευνας, Εκπαίδευσης, Επικοινωνίας και Προβολής Πολιτιστικών Δράσεων, Διεύθυνση Διοικητικού – Οικονομικού, Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών)
-6 Τμηματάρχες (1 Αυτοτελές Τμήμα Νομικής Υποστήριξης και 5 επικεφαλής Γραφείων σε επίπεδο Τμήματος)
Είναι προφανές ότι αν οι 35 οργανικές θέσεις συστήνονταν και πληρώνονταν στην ΕΕΑ του ΥΠΠΟ, όλοι οι στόχοι που περιγράφονται στο άρθρο 55 θα εκπληρώνονταν με ακόμη μεγαλύτερη επάρκεια, χωρίς το επιπλέον κόστος ενός πολυδάπανου φορέα που θα επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, καθώς η ΕΕΑ είναι η μόνη υπηρεσία εναλίων αρχαιοτήτων, το καταδυόμενο προσωπικό της είναι το μόνο με την εμπειρία για την επίτευξη των στόχων που περιγράφονται ψευδεπίγραφα ως στόχοι του νέου φορέα.
Οι στόχοι που αναφέρονται στο άρθρο 55 έχουν ήδη επιτευχθεί από την ΕΕΑ
Η οριοθέτηση, ανάδειξη και επισκεψιμότητα των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων της Αλοννήσου και του Δυτικού Παγασητικού έχουν πραγματοποιηθεί από την ΕΕΑ με τη χρηματοδότηση δύο χρηματοδοτικών προγραμμάτων, του BLUEMED και του ΠΕΠ Θεσσαλίας ήδη από το 2020. Έχει αναπτυχθεί ειδικό λογισμικό φύλαξης και προστασίας, με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης. Έχουν καταρτιστεί και εγκριθεί από το ΥΠΠΟ Μελέτες Οργάνωσης της Επίσκεψης (ολοκληρωμένο πλαίσιο επίσκεψης) σε 4 επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους. Το έργο αυτό, μάλιστα, έχει βραβευτεί δύο φορές σε διεθνείς διοργανώσεις. Το έργο βρίσκεται σε εξέλιξη μέσω του ΠΕΠ Θεσσαλίας.
Η ΕΕΑ έχει πραγματοποιήσει εκπαιδευτικά προγράμματα, έχει κάνει συνεργασίες με τις τοπικές κοινωνίες για ανάδειξη και προβολή χώρων ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς, διαθέτει εξειδικευμένο καταδυτικό επιστημονικό προσωπικό με δημοσιεύσεις διεθνούς κύρους, έχει αναπτύξει σχέσεις με άλλους φορείς ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη (πχ Γαλλία, Ιταλία), έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά προγράμματα, διαθέτει βιβλιοθήκη σε θέματα ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Έχει αποδώσει 91 νεότερα ναυάγια-μνημεία δωρεάν για επίσκεψη στο καταδυτικό κοινό.
Οι στόχοι που αναφέρονται για τον Φορέα, ως πιθανοί να επιτευχθούν μελλοντικά, έχουν ήδη επιτευχθεί από την ΕΕΑ. Αν η χρηματοδότηση που προορίζεται για τον Φορέα (άρθρο 56, αναμένουμε και την έκθεση του ΓΛΚ για να φανεί πραγματικά το κόστος αυτής της ρύθμισης) δινόταν στην ΕΕΑ, το έργο της θα ήταν πολλαπλάσιο, προς όφελος των μνημείων, της χώρας, της ενάλιας αρχαιολογίας και του καταδυτικού τουρισμού.
Οι ενάλιες αρχαιότητες στο σχέδιο νόμου αντιμετωπίζονται ως «προϊόντα» και όχι ως πολιτιστική κληρονομιά χρήζουσα προστασίας
Η σύσταση του φορέα αντιμετωπίζει τους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους ως δύο διακριτές κατηγορίες: τους επισκέψιμους, που παραχωρούνται στον φορέα, και τους μη επισκέψιμους, που παραμένουν στην ΕΕΑ. Οι ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι έχουν ανάγκη από την ίδια προστασία, είτε είναι επισκέψιμοι είτε όχι. Έχουν ανάγκη από έρευνα, ανασκαφή, τεκμηρίωση, συντήρηση, ανάδειξη και προβολή τόσο ως μεμονωμένα μνημεία όσο και ως σύνολο. Το ενάλιο πολιτιστικό απόθεμα της Αλοννήσου, για παράδειγμα, δεν εξαντλείται στους 4 ΕΕΑΧ. Είναι απαράδεκτος, τόσο από αρχαιολογική σκοπιά όσο και από τη σκοπιά της ανάδειξης, ο χωρισμός μεταξύ των ναυαγίων, των λιμενικών έργων στα οποία τα πλοία που ναυάγησαν κατευθύνονταν, των απορρίψεων στη θάλασσα και άλλων αρχαιολογικών ενδείξεων ναυτικής δραστηριότητας που αποτελούν ένα σύνολο και αφηγούνται την ιστορία της ναυσιπλοΐας σε έναν τόπο. Στην θαλάσσια περιοχή Φούρνοι-Κορσεαί έχουν βρεθεί 60 ναυάγια, ενώ έχουν κηρυχτεί μόνο δύο ΕΕΑΧ (με βάση τα βάθη, την ορατότητα, την ασφάλεια των δυτών). Με βάση την νέα ρύθμιση (άρθρο 67), τους 2 ΕΕΑΧ στους Φούρνους θα τους διαχειρίζεται ο Φορέας-ΝΠΔΔ και όλα τα υπόλοιπα θα τα διαχειρίζεται η ΕΕΑ, κάτι που είναι επιστημονικά, διοικητικά και διαχειριστικά εντελώς αβάσιμο και δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει. Επιπλέον, προδίδει ασύγγνωστη άγνοια το ότι πουθενά στον Φορέα δεν προβλέπεται συντήρηση, ενώ οι επισκέψιμοι ενάλιοι χώροι χρήζουν τακτικής συντήρησης.
Τόσο το ΔΣ του Φορέα, όσο και ο Γενικός Διευθυντής δεν έχουν τα προσόντα που απαιτούνται για την διαχείριση ενάλιων αρχαιολογικών χώρων, παρότι όλοι γνωρίζουν ότι το αντικείμενο της ενάλιας αρχαιολογίας είναι απολύτως εξειδικευμένο και η επισκεψιμότητα σχετίζεται άρρηκτα με την κατάδυση. Ο νέος Φορέας δεν έχει διασύνδεση με την ΕΕΑ: στο ΔΣ του τοποθετείται ο εκάστοτε Γενικός Διευθυντής Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όχι όμως ο εκάστοτε Διευθυντής της ΕΕΑ.
Σε αντίθεση με τα ΝΠΔΔ του Ν. 5021, όπως και το Μουσείο της Ακρόπολης, οι Γενικοί Διευθυντές των οποίων είναι αρχαιολόγοι με διδακτορικό στην αρχαιολογία ή την μουσειολογία, εδώ εισάγεται η θλιβερή πρωτοτυπία τα επιστημονικά προσόντα του Γενικού Διευθυντή να είναι τα εξής: «στην αρχαιολογία, στις νομικές ή οικονομικές σπουδές, στις σπουδές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων ή πολιτιστικής διαχείρισης ή σε άλλη επιστήμη συναφή προς τους σκοπούς, τον χαρακτήρα και τη λειτουργία του Φορέα» με διδακτορικό δίπλωμα Α.Ε.Ι. «ή αυτοτελή μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών διάρκειας τουλάχιστον ενός (1) ακαδημαϊκού έτους Α.Ε.Ι., πανεπιστημιακού ή τεχνολογικού τομέα» στα εξής αντικείμενα: «στις οικονομικές σπουδές, στις σπουδές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων ή πολιτιστικής διαχείρισης ή σε άλλη επιστήμη συναφή προς τους σκοπούς, τον χαρακτήρα και τη λειτουργία του Φορέα» (άρθρο 65).
Είναι πραγματικά σοκαριστικό και δείχνει την περιφρόνηση της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΠΟ στην αρχαιολογία και τους προσοντούχους επιστήμονες του κλάδου, που είναι πολλοί στη χώρα. Ο Γενικός Διευθυντής δεν χρειάζεται καν να είναι αρχαιολόγος. Δεν χρειάζεται καν να έχει διδακτορικό. Δεν αποτελεί προσόν για την διαχείριση ενάλιων αρχαιολογικών χώρων η ειδίκευση στην ενάλια αρχαιολογία! Θεωρείται επαρκής για να διαχειριστεί ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, τις εκθέσεις (και το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων;)και την ενάλια έρευνα, κάποιος που έχει απλώς μεταπτυχιακό στις οικονομικές σπουδές ή στην διοίκηση επιχειρήσεων. Η ρύθμιση που εισάγει το ΥΠΠΟ είναι αδιανόητη και ευθεία προσβολή για το σύνολο της αρχαιολογικής κοινότητας, όπως και για τον Αρχαιολογικό Νόμο. Δυστυχώς, είναι συμβατό με την οπτική της ηγεσίας του ΥΠΠΟ που δεν βλέπει τους ενάλιους χώρους ως αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους -όπως επιτάσσει ο Αρχαιολογικός Νόμος- με πολιτιστική, εκπαιδευτική και κοινωνική σημασία, αλλά μονάχα ως «τουριστικό προϊόν» με οικονομική αξία.
Και μάλιστα τόσο το ΔΣ όσο και ο Γενικός Διευθυντής έχουν θητεία 5 χρόνων, και ο Γενικός Διευθυντής με την δυνατότητα παράτασης για άλλα 10 χρόνια (άρθρο 64).
Ποια είναι η ακίνητη περιουσία και οι εκθέσεις που θα διαχειρίζεται ο Φορέας;
Σε όλη τη ρύθμιση γίνεται εμφανές, χωρίς ποτέ να λέγεται ρητά, ότι ο ίδιος Φορέας θα διαχειρίζεται «ακίνητη και κινητή περιουσία», αναψυκτήρια, πωλητήρια, θα ενοικιάζει χώρους για να προσπορίζεται έσοδα, καθώς και χερσαιους χώρους προβολής της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Δεν αναφέρεται πουθενά συγκεκρικένα ποιοι είναι αυτοί οι χώροι.
Πιθανώς η πολιτική ηγεσία θέλει να αποφύγει -διά της αποσιωπήσεως- την κριτική για το ότι το Εθνικό Μουσείο Εναλίων, έργο ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, κόστους 107 εκ. ευρώ, όπως ήταν αναμενόμενο δεν κατάφερε να ολοκληρωθεί έως τις 30/6/2026, οπότε και το ΤΑΑ τελείωσε. Το κτίριο δεν έχει καν ολοκληρωθεί, συνεπεια του λάθος σχεδιασμού στον οποίο επέμεινε εξ αρχής η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ. Κανένα μεγάλο Μουσείο της χώρας δεν ολοκληρώθηκε ποτέ εντός 3 ετών. Ένα Μουσείο 24.000 τ.μ. ήταν αδύνατο να ολοκληρωθεί και να εγκαινιαστεί στο α εξάμηνο του 2026, όπως είχε δεσμευτεί η Υπουργός και ο Πρωθυπουργός. Δεν γνωρίζουμε με ποιον τρόπο και με ποια χρηματοδότηση θα ολοκληρωθεί και αν θα ζητηθεί επιστροφή χρημάτων στο ΤΑΑ λόγω μη ολοκλήρωσης. Η ευθύνη βαρύνει ολοκληρωτικά την πολιτική ηγεσία, που επέλεξε αυτόν τον σχεδιασμό.
Ο ίδιος «λανθασμένος» σχεδιασμός που οδηγεί τώρα σε ένα ΝΠΔΔ, που δεν καλύπτει καμία πραγματική δημόσια ανάγκη, το οποίο σύμφωνα με το άρθρο 73, θα εξυπηρετείται διοικητικά και οικονομικά από τις υπηρεσίες του ΥΠΠΟ.
Ποια είναι η πραγματική σκοπιμότητα ίδρυσης αυτού του Φορέα;
Υποκρύπτεται, χωρίς να αναφέρεται ρητά, στο άρθρο 69: «Το Σχέδιο Δράσης της παρ. 1 έχει πενταετή διάρκεια, η οποία μπορεί να παραταθεί με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού. Για κάθε δράση περιλαμβάνει το αναλυτικό περιεχόμενό της, τον αρμόδιο δημόσιο φορέα για την εφαρμογή ή την εποπτεία της εφαρμογής της, τον υπεύθυνο διοίκησης ή εποπτείας της εφαρμογής της, τον προϋπολογισμό, την πηγή χρηματοδότησης και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της δράσης.»
Σκοπός της ρύθμισης είναι να υπεισέλθει μέσω του Φορέα ΝΠΔΔ, η αντισυνταγματική ανάθεση της διαχείρισης, της τεκμηρίωσης, προστασίας και της οργάνωσης της επίσκεψης στους ενάλιους χώρους σε φορείς εκτός ΥΠΠΟ, όπως τους ΟΤΑ, ή ακόμη και ιδιωτικές εταιρείες. Πρόκειται για τον πραγματικό σκοπό της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΠΟ, που προσπαθεί να τον κάνει πράξη μέσω υποκρυπτόμενης διάταξης στο εν λόγω σχέδιο νόμου («τον αρμόδιο δημόσιο φορέα για την εφαρμογή ή την εποπτεία της εφαρμογής της, τον υπεύθυνο διοίκησης ή εποπτείας της εφαρμογής της»), ώστε να κατοχυρώσει στην πράξη την διαχείριση των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων από φορείς εκτός Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και εκτός ΥΠΠΟ, κατά παράβαση του Συντάγματος και του Αρχαιολογικού Νόμου. Για το λόγο αυτό το σχέδιο νόμου πρέπει να αποσυρθεί, άλλως να καταψηφιστεί.
Άρθρο 108
Με το άρθρο 108 επιχειρείται να προστεθεί στο άρθρο 2 του Ν. 4858/2021 η έννοια του αρχαιολογικού πάρκου. Η έννοια του αρχαιολογικού πάρκου, όπως περιγράφεται στο εν λόγω άρθρο ταυτίζεται με τον αρχαιολογικό χώρο, όπως έχει ήδη οριστεί από το 2002 με τον Ν. 3028/2002, καθώς η περιγραφή της νέας οντότητας γίνεται με αδόκιμες αναδιατυπώσεις του ορισμού του αρχαιολογικού χώρου, που στερούνται νέου περιεχομένου. Αυτό είναι εμφανές και από το γεγονός ότι το άρθρο περιλαμβάνει πρόβλεψη καθορισμού ζωνών στα αρχαιολογικά πάρκα, παραπέμποντας στα άρθρα του ν. 4858/2021 που σχετίζονται με τον καθορισμό ζωνών προστασίας στους αρχαιολογικούς χώρους, χωρίς να υπάρχει κάποιου είδους διάκριση. Ως προς το θέμα των ζωνών, σημειώνεται ότι ενώ το αρχαιολογικό πάρκο αποτελεί μια ενιαία εδαφική ενότητα, οι ζώνες αυτού, μπορεί να καθοριστούν γύρω από αυτό και όχι εντός των ορίων του. Κατά συνέπεια, με το συγκεκριμένο άρθρο του νομοσχεδίου προστίθεται πρόβλεψη επιπλέον θεσμικών γραμμών με αλληλοεπικάλυψη και σύγχυση περιεχομένου. Επιπλέον, θεσμοθετείται με ΥΑ του ΥΠΠΟ και όχι με ΚΥΑ, παρότι στον περιβάλλοντα χώρο δύνανται να υπάρχουν και ιδιοκτησίες και άλλες χρήσεις. Ως εκ τούτου, το άρθρο δεν είναι παραδεκτό, είναι αόριστο και για τον καθορισμό της έννοιας του αρχαιολογικού πάρκου απαιτείται περαιτέρω επεξεργασία.
