Μετά την ακρόαση φορέων της 24/7/2026
Με τα μέρη Α και Β του παρόντος νομοσχεδίου, συστήνεται από το Ελληνικό Δημόσιο και τον ΟΔΑΠ νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου υπό τη μορφή Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.». Η ενέργεια αυτή σημαίνει κατάργηση του δημόσιου χαρακτήρα της προστασίας και διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς οι κατά το Σύνταγμα και τον εφαρμοστικό αυτού Αρχαιολογικό Νόμο (ν. 4858/2021) αρμοδιότητες του Υπουργείου Πολιτισμού, μεταφέρονται σε μια εταιρική δομή με οικονομική και επιχειρηματική αυτοτέλεια.
Αναλυτικά εκτίθενται στη συνέχεια
Σχετικά με τα ερωτήματα που ακούστηκαν στην επιτροπή της Βουλής:
- Ως προς τα εισιτήρια
Κύρια επιχειρηματολογία για την θεσμική αυτή εκτροπή, αποτελεί η αύξηση των εσόδων του ΟΔΑΠ από την πολιτιστική κληρονομιά (εισιτήρια κ.λπ.). Ωστόσο, η πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού ως προς τα έσοδα είναι μονοδιάστατη, δεν διαθέτει τεκμηρίωση χρηματοοικονομικής ανάλυσης και θα αποβεί μακροπρόθεσμα ανεπιτυχής.
Πιο συγκεκριμένα, η Υπουργός Πολιτισμού και ο ΟΔΑΠ ενώ διαφημίζουν αύξηση των εσόδων από τα εισιτήρια, δεν απασχολούνται καθόλου με την μείωση των επισκεπτών που καταγράφεται στα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 (πρώτο έτος εφαρμογής του τριπλασιασμού του εισιτηρίου). Αυτό αποδεικνύει ότι η οικονομική διάσταση ιεραρχείται ως η μόνη σημαντική, παραγνωρίζοντας την αξία ταυτότητας, την ιστορική, εκπαιδευτική και κοινωνική αξία των μνημείων.
Τι συνέβη: Το ΥΠΠΟ πριν το 2024, ακολουθούσε πολιτική μειωμένου εισιτηρίου κατά 50% την χειμερινή περίοδο, από Οκτώβριο έως Απρίλιο. Αυτή η τιμολογιακή πολιτική είχε κεντρική στόχευση να διευκολύνει κυρίως τους Έλληνες πολίτες να επισκεφθούν τα μνημεία τους. Ο ΟΔΑΠ και το ΥΠΠΟ αποφάσισαν πριν 2 χρόνια να καταργήσουν την χειμερινή έκπτωση. Άρα το εισιτήριο της Ακρόπολης κατά τους μήνες Οκτώβριο έως Απρίλιο ήταν 10 ευρώ και εκτοξεύτηκε στα 30 ευρώ. Ένα ζευγάρι Ελλήνων χρειάζεται 60 ευρώ για να επισκεφθεί τον σημαντικότερο αρχαιολογικό χώρο! Η μείωση των επισκεπτών παρατηρείται κυρίως από Έλληνες επισκέπτες που φθάνουν στην είσοδο του Μουσείου ή του αρχαιολογικού χώρου και φεύγουν άπρακτοι, γιατί το εισιτήριο είναι υπερβολικά υψηλό σε σχέση με την συνεχώς μειούμενη αγοραστική ικανότητά τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τους άνω των 65, που είχαν δωρεάν πρόσβαση τους χειμερινούς μήνες, η οποία καταργήθηκε, και 50% έκπτωση το καλοκαίρι.
Ως εργαζόμενοι στο ΥΠΠΟ, που μεριμνούμε για την προστασία των μνημείων, τα οποία μελετούμε, συντηρούμε και αναδεικνύουμε, θέλουμε αυτά να είναι προσβάσιμα σε όλους και όλες και ειδικά στις τοπικές κοινωνίες που τα περιβάλλουν, ως ισχυρό στοιχείο της ταυτότητάς τους και της ιστορικής μνήμης τους. Η σημερινή τιμολογιακή πολιτική που ακολουθεί ο ΟΔΑΠ μάς βρίσκει πλήρως αντίθετους. Αυτή η πολιτική με το παρόν νομοσχέδιο περνά σε μια Ανώνυμη Εταιρεία, η οποία θα εισηγείται ακόμη και για το ύψος της τιμής των εισιτηρίων.
Αν ο σκοπός είναι μόνο το να «γεμίσουν τα ταμεία» της Α.Ε., τότε όλο και περισσότερο οι άλλες αξίες και λειτουργίες των μνημείων θα υποβαθμίζονται, όλο και λιγότεροι Έλληνες θα μπορούν να τα επισκεφθούν. Κατά συνέπεια δεν επιτελείται έτσι ο βασικός ρόλος του ΥΠΠΟ.
- Ως προς την Α.Ε.
Δεν είναι η πρώτη φορά που αυτό το αποτυχημένο μοντέλο επιχειρείται. Υπενθυμίζουμε ότι ο ΟΠΕΠ Α.Ε. έκλεισε το 2010, σωρεύοντας 14 εκ ευρώ έλλειμμα, έχοντας κατασπαταλήσει τα έσοδα των μνημείων σε αμφίβολης ποιότητας προϊόντα και σε ρουσφετολογικές προσλήψεις. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Αυτή τη φορά η κυβέρνηση κάνει ένα βήμα παραπάνω δίνοντας τη διαχείριση των εσόδων από τα μουσεία και τα μνημεία, περίπου 250 εκ. ευρώ το χρόνο, εκχωρώντας τη συνταγματική υποχρέωση του κράτους σε Α.Ε. οπότε πέραν της θεσμικής ζημίας, το Ελληνικό Δημόσιο αυτή τη φορά, θα ζημιωθεί πολύ περισσότερο.
Δυστυχώς, η εμπορευματοποίηση δεν ξεκίνησε τώρα, ξεκίνησε ήδη με τον Ν. 4761/2020. Μια ματιά στις ιδιωτικοποιήσεις του ΟΔΑΠ είναι αρκετή για να γίνει κατανοητό ποιοι ωφελούνται από τις απευθείας αναθέσεις και τους φωτογραφικούς διαγωνισμούς και ποιοι θα ωφεληθούν από την σύσταση της Α.Ε.
Πιο συγκεκριμένα, σε 3.827.192,53 ευρώ ανήλθαν οι απευθείας αναθέσεις του ΟΔΑΠ μόνο σε 9 μήνες το 2024! Από αυτές οι 61 αναθέσεις ήταν για ποσά από 30.000 έως 37.200 ευρώ (όριο απευθείας ανάθεσης). Ο διαγωνισμός του ΟΔΑΠ για 59 αναψυκτήρια σε όλη τη χώρα είχε μόνο 1 υποψήφιο ανάδοχο. Ο διαγωνισμός για τα πωλητήρια σε 27 αρχαιολογικούς χώρους είχε επίσης μόνον 1 ανάδοχο. Στον διαγωνισμό για τη διαχείριση των εισιτηρίων της Ακρόπολης προϋπολογισμού 1,68 εκατ. ευρώ προσήλθαν μόνον 2 ανάδοχοι. Στον διαγωνισμό για τη διαχείριση των εισιτηρίων άλλων 8 χώρων (μεταξύ αυτών και της Κνωσού) προϋπολογισμού 5 εκ. ευρώ, προσήλθε μόνον 1 ανάδοχος. Στον διαγωνισμό που βρίσκεται σε εξέλιξη για τη διαχείριση των αποχωρητηρίων στην Ακρόπολη με μηνιαίο μίσθωμα 2.258 ευρώ και εκτιμώμενο μηνιαίο τζίρο πάνω από 40.000 ευρώ, σύμφωνα με πληροφορίες μας, προσήλθε μόνον 1 υποψήφιος ανάδοχος.
Οι τελευταίοι 3 διαγωνισμοί του ΟΔΑΠ για πωλητήρια είχαν τα εξής ποσά: Στο Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων (πωλητήριο 127 τ.μ., δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί) ενοίκιο από 535 ευρώ το μήνα. Στο Τατόι (161 τ.μ. δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί) από 810 ευρώ το μήνα. Στο συγκρότημα του ΟΔΑΠ στην οδό Πειραιώς 260 (127 τ.μ., δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί) από 740 ευρώ το μήνα. Σε όλα αυτά, ο ιδιώτης δικαιούται να πουλάει και δικής του επιλογής προϊόντα, ενώ στον ΟΔΑΠ υποχρεούται να αποδίδει μόνον το ενοίκιο και μόλις 2% επί του τζίρου του.
Όλα τα παραπάνω, πλέον θα τα διαχειρίζεται η Ανώνυμη Εταιρεία, με διάρκεια 50 έτη. Χρονικό διάστημα που μπορεί να παραταθεί με απλή απόφαση της Γενικής Συνέλευσής της, χωρίς κοινοβουλευτικό ή άλλο έλεγχο. Αποκαλύπτεται λοιπόν ότι η κυβέρνηση δεν θεραπεύει διοικητικές αστοχίες του ΟΔΑΠ που η ίδια νομοθέτησε και λειτουργεί τα τελευταία χρόνια. Δεν δημιουργεί έναν προσωρινό ή μεταβατικό μηχανισμό, αλλά θεσμοθετεί μία εταιρική δομή σχεδόν μόνιμου χαρακτήρα, η οποία θα διαχειρίζεται κρίσιμες λειτουργίες που συνδέονται με τα μνημεία, τα μουσεία και τα έσοδα της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας για μισό αιώνα και ποιος ξέρει για πόσο ακόμα μετά τα πενήντα χρόνια.
- Μια Α.Ε. θα διαμορφώνει τον δημόσιο λόγο για τα μνημεία;
Η Α.Ε. θα ελέγχει λοιπόν και «τον τρόπο που συστήνονται και προβάλλονται τα μνημεία μας», όπως ειπώθηκε στην Επιτροπή της Βουλής από την εκπρόσωπο του ΟΔΑΠ; Ο «τρόπος» αυτός συνιστά τον επίσημο δημόσιο λόγο για τα μνημεία, την επίσημη ερμηνεία τους και είναι αρμοδιότητα των επιστημόνων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, όχι των αμφιβόλου γνώσεων «απευθείας αναθέσεων» που κάνει η ΑΕ σε διάφορους «συμβούλους».
Δυστυχώς έχουμε ήδη και δείγματα του «σύγχρονου και αποτελεσματικού τρόπου αφήγησης» για τα μνημεία. Για τον ιστότοπο του ΟΔΑΠ hh.gr, αντί να χρησιμοποιηθούν ήδη υπάρχοντα κείμενα ή να δημιουργηθούν νέα με συγκεκριμένες προδιαγραφές από τις αρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων, δωρεάν και επιστημονικά ορθά, ανατέθηκε η συγγραφή κειμένων σε εξωτερικούς συνεργάτες (αυτό λέγεται «ευελιξία»; ). Τα κείμενα που γράφτηκαν –με το αζημίωτο– ήταν τόσο κακά που έπρεπε να διορθωθούν από τους εξαρχής αρμόδιους γι’ αυτά τους αρχαιολόγους των Εφορειών Αρχαιοτήτων, για να μην εκτεθεί ο ΟΔΑΠ και η χώρα! Ένα περίεργος κύκλος και ένα επεισόδιο από αυτά που πρόκειται να συμβούν.
Η Α.Ε. επιβάλλει ενιαία οπτική ταυτότητα στο σύνολο των αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων, μνημείων και μουσείων και «αντικαθιστά υποχρεωτικά κάθε τυχόν υφιστάμενο στοιχείο σήμανσης ή λογότυπο των περιφερειακών υπηρεσιών της ΓΔΑΠΚ». Η ιστορία στην υπηρεσία της διαφήμισης. Τα λογότυπα των εφορειών είναι άμεσα συνδεδεμένα με την ιστορία και τα εμβληματικά μνημεία κάθε τόπου. Γιατί η Κνωσός και η Βεργίνα πρέπει να έχουν το ίδιο λογότυπο; Η ιστορία δεν είναι μια γραμμική αλληλουχία ανώδυνων γεγονότων είναι μια διαδικασία δυναμικών σχέσεων και αντιθέσεων, οι οποίες όμως αποκρύπτονται για να προβληθεί ένα ανιστορικό παρελθόν.
Τελικά, η Ακρόπολη έχει ανάγκη από την ενιαία ταυτότητα ή τους μάνατζερ της Hellenic Heritage Α.Ε. για να είναι «αναγνωρίσιμη», ή για να «συστηθεί» στο διεθνές κοινό; Επειδή όλοι γνωρίζουμε ότι αυτό δεν το χρειάζονται η Ακρόπολη, η Κνωσός, το Επταπύργιο και οποιοδήποτε άλλο μνημείο, που είναι διεθνώς γνωστά εδώ και αιώνες, τότε μάλλον απλώς μιλάμε για χρηματοδότηση που θα πάει σε διαφημίσεις σε μίντια στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με το πρόσχημα της προβολής των μνημείων, χωριστά από τον ΕΟΤ, προκειμένου να εξυπηρετηθούν άλλες σκοπιμότητες δημοσιότητας.
- Ως προς τον Φορέα Διαχείρισης Εναλίων Αρχαιοτήτων
Έγινε σαφές από την συζήτηση στην Επιτροπή, ότι το Υπουργείο Πολιτισμού, δεν επιλέγει την ενίσχυση της καθ’ ύλην αρμόδιας Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων με 35 άτομα προσωπικό στην κατεύθυνση της βέλτιστης προστασίας και διαχείρισης των επισκέψιμων ενάλιων αρχαιολογικών χώρων, αλλά προωθεί τη δημιουργία αλλότριου μηχανισμού με δικές του αμοιβές, δικές του δαπάνες και δικό του επιχειρησιακό σχεδιασμό. Και όλα αυτά, ενώ έχει προηγηθεί η αποτυχημένη μετατροπή των 5 Δημοσίων Μουσείων σε ΝΠΔΔ.
Ως προς το θέμα του Γενικού Διευθυντή του Φορέα, προκύπτει το εξής παράδοξο: ο Γενικός Διευθυντής, που θα διαχειρίζεται ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, δεν χρειάζεται καν να είναι αρχαιολόγος, ούτε να έχει διδακτορικό, αλλά ένα απλό μεταπτυχιακό και καλή γνώση μίας ξένης γλώσσας. Με ένα πτυχίο διοίκησης επιχειρήσεων και μεταπτυχιακό στα οικονομικά μπορεί να γίνει κάποιος Γενικός Διευθυντής σε έναν Φορέα που διαχειρίζεται ενάλιες αρχαιότητες. Και με γλωσσομάθεια σε κατώτερο επίπεδο από αυτό που απαιτείται για τον έκτακτο αρχαιολόγο που προσλαμβάνει σήμερα η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων (για τον οποίο απαιτείται η άριστη γνώση ξένης γλώσσας). Θα φανταζόμασταν λ.χ. στο Μουσείο Ακρόπολης (ΝΠΔΔ) να μην είναι Γενικός Διευθυντής ένας αρχαιολόγος και μάλιστα υψηλών προσόντων; Θα φανταζόσασταν στο αντίστοιχο ιταλικό νομικό πρόσωπο της Πομπηίας ο Γενικός Διευθυντής να μην είναι αρχαιολόγος με περγαμηνές; Ακόμη και στον ν. 5021, που μετέτρεψε τα 5 μεγάλα Δημόσια Αρχαιολογικά Μουσεία σε ΝΠΔΔ για τον Γενικό Διευθυντή απαιτούνται πτυχίο αρχαιολογίας και διδακτορικό στην αρχαιολογία ή τη μουσειολογία.
Πρόκειται για διάταξη πρωτοφανή και για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Με θλίψη είδαμε τον νυν προϊστάμενο της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων να υπερασπίζεται ακόμη και αυτή την διάταξη, με αβάσιμα επιχειρήματα που δεν μπορούν να πείσουν κανέναν. Σε κάθε περίπτωση, όμως, το επιστημονικό προσωπικό της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων είναι σύσσωμα αντίθετο στην ίδρυση του Φορέα όπως και ο κλάδος των αρχαιολόγων του ΥΠΠΟ. Άλλωστε, η διάταξη αυτή, που αποκόπτει αρχαιολογικούς χώρους από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων είναι άκρως επικίνδυνη για τις αρχαιότητες σε όλη τη χώρα, καθώς προσπαθεί, μέσω των ενάλιων αρχαιοτήτων που τις αντιμετωπίζει απλώς ως «κάτι στο βυθό» και όχι ως μνημεία, να επιβάλλει μια πρακτική που στο μέλλον μπορεί να οδηγήσει στην π.χ. αποκοπή των αρχαίων θεάτρων ή των αρχαίων σταδίων από τις αρμόδιες Εφορείες.
- Ως προς το Επταπύργιο και τη σύνδεσή του με τα ιδιωτικά γεύματα
Το Επταπύργιο είναι ένα μνημείο με μακραίωνη ιστορία, το οποίο έχει όμως την ιδιαιτερότητα ότι πολύ πρόσφατα, μέχρι το 1989, λειτουργούσε ως φυλακή και ως ένα βαθμό έτσι είναι ακόμα εγγεγραμμένο στη συλλογική μνήμη. Το μνημείο δεν αποτελεί έναν απλώς ιστορικό χώρο, αλλά φέρει το τραυματικό βίωμα της φυλάκισης και της εκτέλεσης έντονο και ζωντανό.
Οι κάτοικοι της περιοχής πολύ πρόσφατα άρχισαν να αποκαλούν τη γειτονιά τους Επταπύργιο, καθώς το βάρος του Γεντί Κουλέ ήταν μεγάλο και γι’ αυτό έλεγαν ότι κατοικούν στη συνοικία των Αγίων Αναργύρων. Οι πολιτικοί κρατούμενοι της χούντας εδώ και αρκετά χρόνια έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον και τις προθέσεις τους για την ανάδειξη της μνήμης του Επταπυργίου που τους αφορά. Οι μνήμες και τα βιώματα όσων –ποινικών– κρατούμενων πέρασαν από το κολαστήριο είναι ακόμα και μάλλον θα παραμείνουν θαμμένες. Το στίγμα και η τραυματική εμπειρία του εγκλεισμού –πιο τραυματική απ’ ό,τι σε άλλες φυλακές– δεν είναι εύκολο να ξεπεραστούν.
Οι δράσεις και οι εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία δεν πρέπει να τα αντιμετωπίζουν σαν ένα ουδέτερο σκηνικό. Πρέπει να είναι στοχευμένες και να αναδεικνύουν κάποιες από τις αξίες και τον χαρακτήρα των μνημείων, ακόμη και όταν σχετίζονται άμεσα με την ιστορία τους, χωρίς όμως να την αποκρύπτουν ή να τη διαγράφουν, πολύ περισσότερο να τα επισκιάζουν. Όπως, άλλωστε, τονίζει και ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967-1974 (ΣΦΕΑ) στο Επταπύργιο ουδέποτε έλαβαν χώρα φαγοπότια, παρά μόνον προβολές ταινιών και ανάλογες πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Τα ιδιωτικά γεύματα δεν έχουν χώρο στο Κάστρο του Γεντί Κουλέ. Η ίδια η κοινότητα της φυλακής, οι έγκλειστοι και οι δικοί τους άνθρωποι, δεν αποτελούν κομμάτι της τοπικής κοινότητας, ωστόσο καμία πλευρά δεν θέλει να γίνει αυτό. Η σύνδεση του Επταπυργίου με τις δράσεις που θα πραγματοποιούν δεξιώσεις με το πρόσχημα της «τοπικής γαστρονομίας» αποτελούν την απόλυτη προσβολή για το μνημείο και την ιστορία του. Τι προωθεί λοιπόν η κυβέρνηση; Γλέντια και χαρές, με πιάτα γαστρονομίας, σε έναν χώρο μαρτυρίου, συσσιτίων και απεργίας πείνας.
Περαιτέρω σχολιασμός του σχεδίου νόμου στα λινκ:
